Khoa Học Về Hạnh Phúc – Điều Mẹ Bạn Chưa Từng Nói

Bí mật của hạnh phúc là gì? Đề tài này có vẻ xưa như trái đất nhưng thực ra lại hoàn toàn mới.

Theo lời của nhà triết học Thomas Hobbes thì cuộc sống loài người từ xa xưa vô cùng ngắn ngủi, cực khổ và khắc nghiệt. Tuổi thọ ngắn, sức khỏe kém, thức ăn không an toàn và đa số trẻ em chẳng sống nổi đến tuổi trưởng thành. Về cơ bản, người ta thức dậy mỗi buổi sáng và cố gắng để sống sót – đó gần như là tất cả những gì phải làm trong ngày rồi.

Chúng ta trải qua ba cuộc cách mạng: cách mạng nông nghiệp, cách mạng công nghiệp và cách mạng khoa học kỹ thuật. Lần đầu tiên trong lịch sử loài người – phần lớn dân số trên thế giới có được mọi thứ họ muốn – hay ít nhất là những thứ họ cần.

Tổ tiên chúng ta đã biết hạnh phúc là gì. Họ cho rằng hạnh phúc là có được những thứ mình muốn, nhưng điều đó sẽ chẳng bao giờ xảy ra trên cõi đời này.

Còn hiện tại thì rất nhiều người trên thế giới có được mọi thứ họ muốn – nhưng đoán xem, họ cũng không hoàn toàn hạnh phúc. Hạnh phúc không chỉ đơn giản là có được những thứ bạn muốn – vì mọi người đã có thứ họ muốn mà vẫn chưa thấy hạnh phúc. Tại sao lại như vậy?

Câu trả lời là, rất có thể bạn đã nhắm đến những mục tiêu sai lầm. Có hai lí do chính cho việc này: một là trí tưởng tượng đã khiến chúng ta nhầm lẫn, hai là do chúng ta đã nhận được những lời khuyên sai lầm.

Chúng ta đều đang sống trong một đất nước, gia đình, xã hội. Xung quanh ta luôn có những người phục vụ, tài xế, cô dì chú bác, ông bà, linh mục, triết học gia, người dẫn chương trình…

Tất cả họ đều biết ta nên làm gì để hạnh phúc và rất sẵn lòng chia sẻ. Có thể bạn đã gặp đâu đó 3 mẩu quảng cáo sau: Hút thuốc để tinh thần sảng khoái hơn; Hãy cho trẻ uống Coca sớm hơn; Tivi mang lại hạnh phúc cho gia đình bạn.

Những mẩu quảng cáo này trông có vẻ nực cười vì ngày nay chúng ta đều đã biết đây là những lời khuyên sai lầm để có một cuộc sống gia đình hạnh phúc hoặc một đứa con khỏe mạnh.

Chắc chắn là ta cũng nhận được nhiều lời khuyên đúng đắn về hạnh phúc nhưng cũng có nhiều lời khuyên sai lầm – và nhiệm vụ của khoa học là tách bạch hai điểm này. May mắn là trong vòng 10 – 20 năm trở lại đây, các nhà tâm lý học, kinh tế học và thần kinh học (nghiên cứu về não bộ) đều có hứng thú với câu hỏi liên quan đến hạnh phúc.

Họ đã sử dụng chính xác những thí nghiệm bằng các công cụ thống kê mà các nhà khoa học đã sử dụng để giải đáp các câu hỏi như: “Điều gì gây nên ung thư? Điều gì khiến loài bướm di cư? Điều gì gây ra hiệu ứng nhà kính?” để giải đáp câu hỏi: điều gì tạo nên hạnh phúc?

Và trong bài nói chuyện dưới đây, giáo sư Dan Gilbert đến từ trường đại học Harvard sẽ chia sẻ với chúng ta những điểm sáng mà các nhà khoa học đã tìm được.

Dan Gilbert nói rằng mẹ đã cho ông rất nhiều lời khuyên: “Đừng để bộ râu che mất khuôn mặt đẹp trai của con”, “Hãy mặc đồ lót sạch để nếu bị xe đâm thì bác sĩ sẽ biết con xuất thân từ gia đình tử tế”… Chắc hẳn một trong số chúng ta cũng đã nghe qua lời khuyên này rồi.

Nhưng bà cũng cho ông ba lời khuyên chính để trở thành người hạnh phúc và có cuộc sống hạnh phúc: 1 – Tìm một cô gái tử tế và ổn định cuộc sống. 2 – Tìm một công việc có ý nghĩa, thu nhập khá một chút thì càng tốt. 3 – Có con, sớm một chút cũng không sao.

Không chỉ các bà mẹ Do Thái mà các bà mẹ từ Châu Phi hay Ấn Độ cũng đều khuyên con như thế. Và hẳn là bạn cũng nghe 3 lời khuyên này từ mẹ mình. Câu hỏi là các bà mẹ đã đúng hay sai về ba lời khuyên này? Câu trả lời là vừa đúng vừa sai. Vậy họ đã đúng những gì và sai những gì? Chúng ta hãy lần lượt xem qua 3 yếu tố:

1. Hôn nhân

Đúng là nhiều cuộc nghiên cứu đã chỉ ra rằng người kết hôn hạnh phúc hơn người không kết hôn. Người không kết hôn có thể là do li dị, góa, độc thân hoặc là đang sống thử. Nếu quan sát kỹ sự khác biệt giữa người kết hôn và không kết hôn, chúng ta sẽ hiểu tại sao.

Người kết hôn sống lâu hơn, khỏe mạnh hơn, kiếm nhiều tiền hơn, quan hệ tình dục nhiều hơn, và mức độ thỏa mãn cũng cao hơn. Nhìn chung, tất cả những gì chúng ta hình dung có thể khiến một người hạnh phúc thì người kết hôn dường như đạt được nhiều hơn thế. Tuy nhiên, hãy cùng xem biểu đồ dưới đây:

Nếu nhìn vào mức độ hạnh phúc trước và sau khi kết hôn, chúng ta thấy càng gần đến ngày kết hôn, mức độ hạnh phúc càng tăng. Cho đến kỳ trăng mật, mức độ hạnh phúc cứ tăng dần và sau đó thì bắt đầu giảm.

Đáng chú ý là khoảng 6 năm sau đó nó đã không trở lại mức ban đầu. Cuộc hôn nhân nào cũng vậy hay sao? Đúng thế, có một chút tranh cãi về con số – 5, 6, 10 hay 12 năm ở các nguồn dữ liệu khác nhau – nhưng tóm lại là đến một thời điểm nào đó, chỉ số hạnh phúc giảm xuống và không trở lại mức ban đầu.

Những số liệu này cho thấy hôn nhân khiến người ta hạnh phúc, hoặc có một khả năng khác là những người hạnh phúc có xu hướng kết hôn.

Cả hai giải thuyết này đều đúng. Sự thật là những người hạnh phúc thường thể hiện tốt hơn trong hôn nhân. Bạn muốn cưới người luôn mỉm cười hơn là cau có, phải không?

Vậy nếu hôn nhân khiến bạn hạnh phúc, thì ly dị sẽ ngược lại? Bạn đã lầm rồi.

Với cả đàn ông và phụ nữ thì li dị cũng là một chuyện mang lại hạnh phúc. Nhìn vào biểu đồ dưới đây, chúng ta sẽ thấy phụ nữ đau khổ nhất vào thời điểm 2 năm trước khi ly dị, và đàn ông là 1 năm. Nhưng sau khi ly hôn, chỉ số hạnh phúc ở cả 2 giới đều không ngừng tăng lên.

2 thống kê trên muốn nói với chúng ta điều gì? Có phải chúng ta nên kết hôn rồi lại ly hôn, kết hôn rồi lại ly hôn để mỗi lần như vậy lại tích lũy hạnh phúc không?

Không! Không phải như thế.

Hai vấn đề này cho thấy việc kết hôn chỉ có thể khiến người ta hạnh phúc trong một thời gian ngắn. Nhưng hôn nhân hạnh phúc mới thật sự khiến người ta hạnh phúc lâu dài.

Nếu hôn nhân tệ hại thì chúng ta nên thoát khỏi nó, nhưng nếu hôn nhân tốt đẹp thì chúng ta sẽ có nhiều lợi ích nếu tiếp tục duy trì nó.

2. Tiền bạc

Nhiều người cho rằng tiền bạc không mua được hạnh phúc nhưng sự thật là có. Hãy hỏi những người vô gia cư, không đủ ăn đủ mặc xem một chút tiền ít ỏi có thể khiến họ hạnh phúc nhiều như thế nào.

Nhưng có phải càng kiếm nhiều tiền thì người ta càng hạnh phúc không? Câu trả lời là không.

Các nhà nghiên cứu đã tìm ra một điểm cong mà ở đó người ta khó có thể cảm thấy hạnh phúc hơn với tiền bạc, cho dù họ kiếm nhiều tiền bao nhiêu đi chăng nữa. Sau điểm cong này, chỉ số hạnh phúc bắt đầu phẳng dần.

Vậy điểm cong này là bao nhiêu? 1 triệu $, 50 triệu $, 100 triệu $/năm?

Theo thống kê của Mỹ, thì số liệu này nằm trong khoảng 40,000$ – 70.000$/năm (tức là khoảng 3,300$ – 5,800$/tháng). Đó không phải một mức thu nhập quá tệ, nhưng cũng không quá khủng.

Tại sao lại như vậy? Phải chăng tiền là thứ mà một khi bạn đã có đủ thì sẽ cảm thấy đủ? Như khi ăn một miếng bánh ngọt: miếng đầu thì rất ngon, miếng thứ 2 cũng ngon không kém, nhưng miếng thứ 3 thì bắt đầu no và đến miếng thứ 5 thì bạn chán ngấy và không muốn ăn nữa.

Một khả năng khác khi tiền không tiếp tục khiến bạn hạnh phúc là có thể bạn đang dùng nó sai cách. Đúng vậy, tiền có thể khiến con người làm được hầu hết mọi việc mà chúng ta muốn. Nhưng sự thật là người ta dùng tiền làm rất nhiều việc sai trái.

Dưới đây là biểu đồ đo mức độ hạnh phúc của mọi người khi trải qua các hoạt động hàng ngày: làm việc, đi lại (di chuyển từ nhà đến công sở), xem tivi, trò chuyện, sex và nghỉ ngơi.

Theo đó, người ta thích quan hệ hơn đi làm, thích trò chuyện hơn đi lại, nhưng có một điểm thú vị là chỉ số hạnh phúc khi nghỉ ngơi chỉ bằng với mức độ hạnh phúc khi đi làm, và còn thua chỉ số hạnh phúc khi xem tivi.

Tại sao lại như vậy? Chắc hẳn bạn đã nghe câu: “nhàn cư vi bất thiện” hoặc “rảnh rỗi sinh nông nổi”. Khi mọi người nghỉ ngơi, không làm gì cả, tâm trí họ bắt đầu nghĩ vẩn vơ. Và khi nghĩ vẩn vơ, chúng ta thường không nghĩ đến những điều tốt đẹp mà lại nghĩ về những điều xấu, ví dụ như nốt ban đỏ cần đi khám bác sỹ gấp.

Nhưng một điều thú vị là khi hỏi ai đó: nếu có hàng triệu $ thì anh sẽ làm gì? Đa phần câu trả lời là nghỉ ngơi, về hưu sớm. Sự thật là nghỉ ngơi và không làm gì cả không mang lại nhiều hạnh phúc như người ta vẫn nghĩ.

Vậy chúng ta nên tiêu tiền vào đâu?

Có rất nhiều nghiên cứu chỉ ra rằng mua sắm trải nghiệm sẽ khiến người ta hạnh phúc hơn mua sắm vật chất. Ví dụ như đi du lịch sẽ mang lại nhiều kỷ niệm hơn là mua chiếc điện thoại đời mới – có thể vui lúc ban đầu – cho đến khi nó hư hỏng và lỗi thời.

Ngoài ra, tiêu tiền cho người khác sẽ khiến bạn cảm thấy hạnh phúc hơn là tiêu tiền cho chính mình. Nếu bạn giúp đỡ người khác một cách ngẫu nhiên và tốt bụng, họ sẽ vô cùng cảm động, biết ơn bạn và khiến bạn hạnh phúc nhiều ngày về sau.

3. Con cái

Người ta thường bảo, trẻ em là một trời hạnh phúc, nên yếu tố này chắc chắn phải dễ dàng đúng không? Tiền bạc khiến bạn hạnh phúc, hôn nhân khiến bạn hạnh phúc, và có ai sắt đá đến mức thấy một đứa bé mà lại không nở một nụ cười tươi rói tràn ngập hạnh phúc chứ?

Nhưng các dữ liệu nghiên cứu lại gây sốc với nhiều người…

Những người không có con hạnh phúc nhất, kế đến mới là những người có con, và những người đang nuôi con nhỏ có chỉ số hạnh phúc thấp nhất (tôi phải nhấn mạnh rằng: không phải là họ không hạnh phúc mà là có chỉ số hạnh phúc thấp nhất).

Tại sao lại như vậy? Có 2 giả thuyết:

– 1 là có thể trẻ con không làm chúng ta hạnh phúc

– 2 là những người không hạnh phúc thì có con. Nếu bạn thực sự hạnh phúc thì có lẽ bạn đã đi du lịch vòng quanh thế giới. Còn nếu bạn không hạnh phúc và có một khoảng trống cần lấp đầy thì bạn sinh con để lấp đầy khoảng trống đó. Giả thuyết này hơi ngớ ngẩn, nhưng các dữ liệu nghiên cứu không loại trừ khả năng đó.

Và dưới đây là biểu đồ khác đo mức độ hạnh phúc trước và sau khi sinh con đầu lòng:

Nhiều bà mẹ khuyên con mình rằng: có con đi rồi cuộc sống sẽ vui hơn. Nhưng số liệu cho thấy: có con đi rồi chỉ số hạnh phúc của bạn sẽ giảm dần. Đàn ông giảm, phụ nữ cũng giảm nốt.

Phụ nữ có chút tăng nhẹ vào thời kỳ gần sinh và sau khi sinh. Nhưng rất nhanh sau đó, chỉ số của họ cũng rớt xuống và ở mức thấp trong một thời gian dài.

Điều này có thể khiến bạn hơi khó tin và nghĩ rằng số liệu có sai sót, nhưng dưới đây là một nghiên cứu khác về mức độ hạnh phúc của phụ nữ khi họ trải qua các hoạt động thường ngày:

Phụ nữ cực kỳ hạnh phúc khi gặp mặt bạn bè, ăn uống, và không hạnh phúc lắm khi phải làm việc nhà, đi chợ. Nhưng vấn đề trọng tâm là họ hạnh phúc đến mức độ nào khi chăm con? Câu trả lời là rất không hạnh phúc, chỉ hơn so với làm việc nhà một chút thôi.

Bạn vẫn thấy điều này hơi khó tin phải không?

Khoa học khuyên chúng ta tin vào số liệu chứ không phải trực giác vì nếu tin vào trực giác, chúng ta sẽ nghĩ trái đất là mặt phẳng vì bạn nhìn đâu cũng thấy mặt phẳng. Đến khi bạn nhìn thấy bức ảnh chụp trái đất từ bên ngoài không gian, bạn sẽ ngạc nhiên: Ồ, có thể thế giới này không giống như cách tôi nhìn nhận.

Những dữ liệu mà các nhà khoa học, tâm lý học, kinh tế học thu thập được về vấn đề hạnh phúc của con người cũng giống như góc nhìn về hạnh phúc từ bên ngoài không gian. Nó là một cái nhìn công tâm nhất về việc ai hạnh phúc, ai không hạnh phúc và những dữ liệu này rất rõ ràng: nếu bạn ở ngoài không gian quan sát, bạn sẽ đi đến kết luận: những người có con không hạnh phúc bằng những người không có.

Đây không phải là một sự thật gây tranh cãi nhưng điều thú vị là không ai trong chúng ta tin vào điều đó. Mọi người sẽ nghĩ: “các nghiên cứu này có gì sai rồi, sao mà đúng được? Các con là niềm hạnh phúc lớn nhất của tôi”.

Nên câu hỏi đặt ra là: tại sao trực giác của chúng ta đi ngược với các số liệu này? Tại sao ta tin rằng trẻ em khiến ta hạnh phúc mặc cho số liệu đã thể hiện rằng điều đó không đúng?

Khoa học về hạnh phúc

Giáo sư Dan Gilbert đã đưa ra 3 ẩn dụ hài hước giải thích cho điều này – đó là vớ Cashmere, ma túy và bóng chày.

a. Vớ Cashmere

Đây là loại vớ làm từ lông dê ở Himalaya có giá rất đắt: hơn 100$/đôi. Bạn hẳn phải có thu nhập rất khá mới mua được vớ cashmere. Tôi không có vớ cashmere nhưng đây là điều tôi biết về nó:

Nếu tôi bị buộc phải mua một đôi, tôi sẽ cảm thấy mình là người ngu xuẩn nhất trên đời. Nhưng nếu tôi mang nó vào và đi lại, tôi sẽ bắt đầu nói những điều như: “Khoan đã nào, trời ơi, có cảm giác như bước trên mây ấy. Thật tuyệt vời, cám ơn Chúa, con đã được khai sáng rồi”. Và tôi sẽ đi nói với người khác rằng: bạn phải mua ngay một đôi vớ Cashmere đi!

Sao tôi lại biết được điều này? Vì luật kinh tế học cơ bản là: mọi người trả rất nhiều tiền cho thứ mà họ thích. Còn luật tâm lý học cơ bản là: mọi người thích thứ mà họ trả nhiều tiền. Bạn càng khiến người khác trả nhiều tiền bao nhiêu, họ càng thích thứ đó bấy nhiêu.

Điều này nghe giống gì nhỉ? Trẻ con! Đúng rồi, trẻ con!

Tất nhiên là bạn phải chi trả cho chúng từ chăm sóc nha khoa đến tiền học phí. Không những vậy, bạn còn nuôi chúng bằng máu, mồ hôi, nước mắt và cả tóc nữa. Bạn chi trả cho chúng tất cả mọi thứ. Sự hy sinh cho con cái đã định sẵn trong ADN rồi. Nếu chúng không khiến bạn hạnh phúc thì chỉ có ngu ngốc mới làm vậy?

Có nhiều số liệu chứng minh rằng điều này đúng. Mời các bậc cha mẹ đến phòng thí nghiệm và cho họ đọc hai bài tạp chí: một bài nói về lợi ích của chuyện có con – chúng mang lại niềm vui như thế nào, nuôi dưỡng cha mẹ về già ra sao. Bài còn lại nói về những chi phí khi nuôi con – tốn kém ra sao, chúng bòn rút năng lượng, thời gian và tiền bạc của bạn như thế nào.

Sau khi đọc, các bậc phụ huynh sẽ được hỏi câu đơn giản: Bạn hạnh phúc đến mức nào khi ở gần con cái? Hẳn bạn sẽ nghĩ sau khi đọc bài báo về chi phí nuôi con, họ sẽ không thích ở gần con mình lắm? Nhưng thật ra ngược lại mới đúng.

Khi bạn gợi nhắc cho các bậc phụ huynh về sự tốn kém khi nuôi con, họ càng nói rằng họ thích ở bên con mình bấy nhiêu. Tại sao ư? Bạn phải có con đi mới hiểu được, khi đó bạn sẽ biết, thật khó để lý giải nên bạn phải mua một đôi vớ đi!

Khoa học về hạnh phúc

b. Ma túy

Người ta nói ma túy là một thứ khiến con người khổ sở. Điều này có thể đúng, cũng có thể không. Tôi không biết các bạn như thế nào, nhưng tôi đã từng phải phẫu thuật ở lưng và phải dùng thuốc phiện để giảm đau. Và nó rất tuyệt, không có chút khổ sở nào, dường như là cảm giác tuyệt vời nhất mà tôi từng có.

Vậy tại sao ma túy lại gây khổ sở khi mà mỗi lần dùng chúng bạn đều thấy rất tuyệt? Câu trả lời là ma túy khiến bạn thấy tuyệt đến mức lấn át hết mọi điều tuyệt vời khác trong cuộc sống.

Bạn dừng làm việc, dừng tương tác với gia đình, ngừng chải đầu, ngừng đánh răng và chỉ ngồi một góc ở bất cứ đâu để dùng ma túy vì nó quá tuyệt diệu. Bản thân ma túy khiến bạn thấy tuyệt, nhưng tác động của nó lại khiến bạn hủy hoại cuộc đời mình. Nghe giống gì nhỉ? A ha!

Bạn nhìn một đứa bé, và nó giống như chất gây nghiện. Bạn luôn thấy lâng lâng, tuyệt vời. Đứa bé khiến bạn sung sướng, nhưng lại làm bạn tránh xa những niềm vui khác ít sung sướng hơn như đi xem phim, gặp gỡ bạn bè, quan hệ tình dục, tắm gội thường xuyên, cống hiến hết mình cho công việc, đọc sách…

Bạn liệt kê đi, danh sách còn dài nữa. Trẻ con choáng hết những niềm vui khác trong đời vì chúng đòi hỏi quá khắt khe, lấy đi của chúng ta rất nhiều thứ. Vì vậy tổng kết lại, mức ảnh hưởng của con trẻ khiến hạnh phúc của bạn giảm xuống, cho dù mỗi khi nhìn thấy chúng bạn đều cảm thấy vui vẻ.

Có lần một khán giả nữ đến buổi diễn thuyết của tôi và nói: “Thưa giáo sư Gilbert, con tôi là niềm hạnh phúc lớn nhất của tôi!”. Và tôi đáp lại: “Nếu bà chỉ có duy nhất một niềm vui thì dĩ nhiên đó là niềm vui lớn nhất của bà”. Điều này đúng, tuy không hoàn toàn nhưng nó là một đoạn tóm tắt không tồi cho cuộc đời của rất nhiều người làm cha mẹ.

Khoa học về hạnh phúc

c. Bóng chày

Ở đây có người nào bị ám ảnh bởi bóng chày không? Hay chỉ có người Mỹ và người Nhật bị thôi? Chà, được rồi. Cái này chắc khó giải thích đây.

Tôi sống ở Boston. Tôi thích đội Red Sox. Chúng tôi không quan tâm họ có thắng chung cuộc hay không, chúng tôi chỉ muốn họ đánh bại đội New York Yankees. Đó là một cuộc tranh đấu tuyệt vời.

Nếu tôi tới sân bóng để xem đội của tôi đấu với đội đối thủ truyền kiếp, và trong 9 hiệp chơi – đó là thời lượng cho một trận đấu – chẳng có gì xảy ra. Tức là không có cú hit nào, chẳng ai đánh trúng bóng. Cho đến cuối trận, cầu thủ đội tôi đánh xuất thần một quả ra khỏi sân bóng và thắng trận. Một và duy nhất.

Khi tôi về nhà, vợ tôi sẽ hỏi: “Trận đấu thế nào?” và tôi sẽ trả lời: “Trời ơi, quá tuyệt vời. Em phải thấy quả bóng đó bay ra khỏi biên như thế nào. Đó là khoảnh khắc kỳ diệu, và bọn anh đã thắng”.

Câu trả lời đó sai rồi. Câu trả lời đúng phải là nó cực kỳ nhàm chán, ngớ ngẩn, ba tiếng dài đằng đẵng mà chẳng có gì xảy ra. Và cuối cùng được kết thúc bằng một khoảnh khắc kỳ diệu khi đội tôi hạ được đối thủ.

Tại sao điều này lại quan trọng? Điều ta cần biết về trí nhớ của con người là: cách mà người ta ghi nhớ một sự kiện là nhớ mốc cao trào nhất và các khoảnh khắc cuối cùng. Vậy nên cái tôi nhớ là một trận đấu dài 3 tiếng tuyệt vời trong khi sự thật là khoảnh khắc tuyệt vời ấy chỉ diễn ra trong chốc lát.

Đó là cảm giác khi trải qua một ngày với đứa trẻ 5 tuổi. Gần như cả ngày phải lặp đi lặp lại với nó rằng: không phải bây giờ, chưa được, đừng đánh em con, đã nói rồi, ta sẽ không mua cái này, nếu con còn làm vậy nữa là ta về nhà ngay nhé…

Nó là giai đoạn không có cú đánh trúng bóng nào. Và đến khoảnh khắc khi bạn nghĩ: “tôi đi về đây, tôi không thể xem tiếp trận này nữa” thì đứa bé 5 tuổi đó nhìn bạn, mặt dính đầy kem sôcôla và nói: “Con yêu bố vì bố là người tuyệt nhất trên đời!”.

Khoa học về hạnh phúc

Vâng chính nó, một cú quật thẳng vào tim. Và vào cuối ngày, khi vợ hỏi tôi “Hôm nay thế nào anh?”. Tôi sẽ trả lời: “Ôi, tuyệt lắm”. Không hề, nó không tuyệt gì hết. Đó là một ngày mệt mỏi, kết thúc bởi một khoảnh khắc vô cùng tuyệt diệu.

Trẻ con mang đến cho ta những khoảnh khắc vui vẻ. Đây là ý kiến cá nhân tôi, tôi nói với tư cách bậc làm cha mẹ. Cảm giác tuyệt diệu đó không gì sánh nổi, kể cả ma túy. Nhưng những khoảnh khắc đó rất hiếm hoi.

Hầu hết thời gian ta làm việc quần quật. Nếu ta điểm lại tất cả khoảnh khắc ta trải qua với con trẻ và cộng lại xem ta hạnh phúc bao nhiêu trong những khoảnh khắc đó thì ta nhận ra rằng mình thích làm những thứ khác hơn là ở bên con cái. Các nhà khoa học khi nghiên cứu về điều này cũng cảm thấy như vậy.

Nhưng nếu bạn hỏi những người làm cha mẹ, họ sẽ nhớ đến những khoảnh khắc tuyệt vời khiến cho công cuộc làm cha mẹ khó khăn cực nhọc đến mấy cũng đều đáng giá.

Tôi đến đây để nói với các bạn rằng: Hôn nhân khiến bạn hạnh phúc trong thời gian ngắn, bạn gật đầu đồng tình. Tiền bạc khiến bạn hạnh phúc, và sẽ càng hạnh phúc hơn nếu bạn biết cách tiêu tiền, bạn cũng đồng tình. Và tôi nói trẻ con thật ra không khiến bạn hạnh phúc, bạn sẽ nghĩ: gã này đang nói gì vậy? Sao thằng cha này được dạy ở Harvard?

Tôi muốn nói rằng có thể bạn đã hiểu sai. Tôi không nói rằng con bạn không làm bạn hạnh phúc. Tôi không nói rằng bạn không yêu chúng, rất nhiều người hiểu theo cách đó. Hãy cân nhắc một số điều trước:

Số liệu tôi đưa ra ở đây là các số liệu trung bình dành cho những người trung bình. Còn bạn không trung bình, đúng chứ? Bạn đến hội thảo này, tức là bạn đã nằm trong top 2% của dân số rồi. Nếu bạn nghĩ “đây không phải trải nghiệm của tôi” thì có thể bạn đúng, đây không phải trải nghiệm của bạn.

Nhưng đừng đánh đồng cảm giác mà trẻ em mang lại cho bạn giống cảm giác mà trẻ em mang lại cho hầu hết mọi người trên thế giới. Việc của chúng tôi là tìm hiểu 98% dân số còn lại và điều chúng tôi tìm ra là không phải ai cũng đồng ý với bạn.

Khoa học về hạnh phúc

Thứ hai, tôi không nói đừng có con, tôi không nói bạn sẽ hạnh phúc hơn nếu không có chúng. Hãy nhớ những gì tôi nói. Những người có con không hạnh phúc bằng, và chắc chắn không hạnh phúc hơn những người không có.

Nhưng không có nghĩa là nếu bạn không có con thì bạn sẽ giống như những người lựa chọn không có. Chúng ta không thể làm thí nghiệm ngẫu nhiên như kiểu người này sẽ hạnh phúc hơn, còn người kia thì không. Có thể mức độ hạnh phúc của hai người bằng nhau.

Ngoài ra, có thể những người ban đầu muốn có con – nhưng sau khi có chúng thì mức độ hạnh phúc giảm. Trong khi những người muốn có con – nhưng lại không có được, thì mức độ hạnh phúc còn giảm nhiều hơn. Quá muốn có con cũng là một ám ảnh khiến bạn không hạnh phúc, vì vậy cách để hạnh phúc là có chúng.

Chênh lệch về hạnh phúc giữa những người có con và không có con ở một số đất nước là rất lớn. Nhưng chênh lệch này nhỏ hơn nhiều ở một số nước khác. Điều này nghĩa là sao? Nghĩa là nó có liên quan đến cách chúng ta nuôi dạy con cái.

Không nhất thiết phải là con cái không mang lại hạnh phúc cho ta. Nó chỉ giống như tiền bạc sẽ khiến bạn hạnh phúc nếu bạn tiêu tiền đúng cách. Có thể con cái sẽ khiến ta hạnh phúc nếu ta nuôi dạy chúng đúng cách.

Vậy nên vấn đề không nằm ở trẻ con, rằng việc nuôi dạy chăm sóc chúng sẽ trở nên dễ dàng hơn. Mà vấn đề nằm ở chúng ta phải tìm ra câu trả lời: Tại sao một thứ mà lẽ ra phải là nguồn hạnh phúc lớn lao trong cuộc sống – chúng ta lại không thể khiến nó trở thành như vậy?

Cuối cùng, trước khi bạn phủ nhận kết luận về việc trẻ con không làm ta hạnh phúc, hãy cân nhắc rằng đó thực sự là điều tốt nhất ở bạn.

Điều tuyệt vời nhất ở loài người chúng ta là sẵn sàng hy sinh cho những người ta yêu quý – cho dù không phải lúc nào chúng cũng khiến ta cười, và đòi hỏi ở ta rất nhiều nỗ lực. Nhưng có lẽ đó là điều cao cả nhất ở loài người chúng ta.

Nếu con cái khiến ta hạnh phúc thì có lẽ mọi nỗ lực của chúng ta cũng chỉ vì ích kỷ cá nhân, nhưng sự thật là không đã nói lên điều gì đó tuyệt vời về chúng ta.

Khoa học về hạnh phúc

Vậy nên hôn nhân – đúng thế – nó mang lại hạnh phúc nếu đó là một cuộc hôn nhân tốt. Tiền bạc – đúng thế – nhưng chỉ một ít cũng có được nhiều niềm vui, và nhiều tiền hơn thì cũng không hạnh phúc hơn là mấy. Còn trẻ con thì không, không đem lại hạnh phúc nhiều đến vậy. Ít nhất đó là những gì số liệu cho thấy.

Vậy bài học ở đây là gì?

Tôi nghĩ bài học ở đây là… đừng tin mẹ bạn. Bà ấy yêu bạn, bà có ý tốt nhưng câu chuyện duy nhất bà có thể kể bạn nghe về hạnh phúc là từ cuộc sống của bà và những câu chuyện bà được nghe kể.

Khoa học ngày nay đã tham gia vào lĩnh vực hạnh phúc và có thể làm sáng tỏ sự thật. Nó không thể nói chúng ta nên trân trọng những điều gì nhưng chắc chắn cho ta biết những quyết định của ta có dẫn đến hạnh phúc hay không.

Khoa học là nơi chúng ta tìm kiếm thông tin về sự giàu có, là nơi chúng ta tìm kiếm thông tin về sức khỏe. Tôi đề nghị rằng nó cũng là nơi để chúng ta tìm kiếm thông tin về bí mật của hạnh phúc nữa.

Xin cảm ơn!